Aile Planlaması Ve Doğum Kontrol

Doğum Kontrol Yöntemleri Ve Etkileri

Cilt altı implant: %99 oranında gebelikten korur. Tüp bağlanması: %100 e yakın gebelikten korur. Vasektomi: %100 e yakın gebelikten korur. Doğum kontrol ilacı: %99 gebelikten korur. Kondom: %98 oranında gebelikten korur. Spiral: %99 oranında gebelikten korur.

• Dünyada her yıl 80 milyon plansız gebelik gerçekleşmektedir.
• Türkiye’de de durum ciddidir. Her 4 kadından 1’i plansız gebelik yaşamaktadır. Ayrıca yaşadığımız coğrafyada 18 yaş altı gebeliklerde önemli bir sorundur. Yılda yaklaşık 20 bin çocuk, anne oluyor.
• Ülkemizde kürtaj oranı ortalama %26 olup, bu oranın düşürülmesi ve doğum kontrol yöntemlerinin yaygınlaştırılması gerekir.

Başlıca Doğum Kontrol Yöntemleri

Doğum Kontrol İlaçları(Günlük Hap)

Doğum kontrol ilacı kullanan kadınlardan %40’ı gebelik planı olmamasına rağmen 1. yılın sonunda ilaç kullanımından vazgeçti. Bu kadınların %30’u yaşadığı yan etkiler nedeniyle ilacı bırakmıştı. Yan etkiler değerlendirilmeli ve danışmanlık verilmelidir. Doğum Kontrol İlaçlarının Ülkemizde Kullanımının Düşük Olmasının Nedenleri;

1. Önyargılar,
2. Özellikle yüksek doz ilaçların kullanımına bağlı yan etkiler,
3. Düzenli ilaç kullanımının sürdürülebilirliğinin zor olması, UYUMU KOLAYLAŞTIRMAK İÇİN
4. doğum kontrol ilacındaki östrojen oranının azaltılması yan etkileri azaltır, uyumu kolaylaştırır.
5. doğum kontrol ilacındaki hormon içeriklerinin kadın için en uygununun tercih edilmesi uyumu kolaylaştırır
6. Yan etkilerinin yönetilebilir olması gerekir.

Doğum Kontrol İlacını Kimler Güvenle Kullanabilir?

• 1-40 yaş öncesinde, ek hastalığı olmayan sigara içmeyen kadınlar,
• Emzirmeyen kadında, doğum sonrası 40. Gün

• Migren haricinde baş ağrısı şikayeti olan, ek hastalığı olmayan kadınlar

başlanılabilir,

1. Düşük ve dış gebelik sonrası,
2. Adet sancısı ve adet öncesi gerginlik yaşayan kadınlarda,
3. Genital sistem enfeksiyon öyküsü olan kadınlarda,
4. Gebelik şekeri öyküsü olan kadınlar,
5. Rahim ağzında yara,
6. Troid hastalıkları, demir eksikliği anemisi, cinsel yolla bulaşan hastalıkları olan kadınlarda da ilaç kullanılabilir.

Doğum Kontrol İlaçlarının Kesinlikle Kullanılmadığı Durumlar

• 1-35 yaş üzerinde 15 den fazla sigara içen kadınlar,
• 2-Nörolojik bulgu veren migreni olan kadınlar, 3-Gebeler ve yeni doğum yapmış kadınlar, Doğum sonrasında kadınlar ilk 6 hafta ilaç kullanmamalıdır.
• Yüksek tansiyonu olan kadınlar,
• Damar tıkanıklığı öyküsü olan kadınlar,
• Kalp damarlarında tıkanıklığı olan kadınlar,
• İnme öyküsü olan kadınlar,
• Karaciğer yetmezliği ve/veya Aktif hepatiti olan

kadınlar kesinlikle ilaç kullanmamalıdır.

Doğum Kontrol İlaçları Kanser Yapar Mı?

• Kolon Kanseri Riski Azalır.
• Rahim Kanseri Riski Azalır.
• Yumurtalık Kanseri Riski Azalır.
• Meme Kanseri Riskini Arttırmaz.

Doğum Kontrol İlaçlarının Ek Faydaları

• Adetleri düzenler,
• Adet sancısı ve adet öncesi gerginliği azaltır,
• Sivilceler azaltır,
• Kemik erimesi riskinde azalma olur.
• Rahim ve yumurtalık iltihabına karşı kadını koruyabilir.
• Demir eksikliği anemisini azaltır.

Doğum Kontrol İlaçlarında Seçim Nasıl Olmalı?

Günlük hap olarak da bilinen, kombine doğum kontrol ilaçları östrojen ve progesteron hormonlarını içerir. İlaç seçiminde doz ve hormonların kimyasal yapısı önemlidir.

• Ilk kez ilaç kullanıcaksanız düşük doz östrojen hormonu içeren tabletler ile başlamak uygundur. Bu ilaçlarda östrojen dozu 20 mcg dir.
• Adet kanamalarınız yoğun geçiyor ve adet

sancılarınız şiddetli ise, ilacınızın içeriğindeki progesteron seçimi Dienogestten yana olmalıdır.

• Sivilce ve kıllanma sorununuz varsa androjen içeriği düşük preparatlar tercih edilmelidir.
• Adet öncesi gerginlik şikayetiniz varsa, ilacınızın içeriğindeki progesteron seçimi Drospirenondan yana olmalıdır.
• Emzirme döneminde ilk altı aydaki kadınlarda östrojen içermeyen, sadece progesteron ilaçlar kullanılmalıdır.

Cilt Altı İmplant

Geri dönüşümlü, uzun ve yüksek etkinlikte doğum kontrol yöntemidir. Sadece progesteron hormonu içerir. İçerdiği progesteron ise etonogestrel olup, esnek ve ince bir çubuktur.

Peki cilt altına implant nasıl uygulanır?

Yaklaşık 4 cm uzunluğunda ve kibrit çöpü kalınlığında bir çubuktur. Üst kolun iç yüzüne, cilt altına lokal anestezi ile yerleştirilir. İşlem 5–10 dakika sürer, dikiş gerekmez. Günlük ilaç alma ya da düzenli kontrol zorunluluğu yoktur. Etki mekanizması ise:

Cilt altı implant, düşük dozda ve sürekli hormon salınımı ile çalışır. Yumurtlamayı baskılar ve rahim ağzındaki mukusu koyulaştırır. Böylece spermin geçişini zorlaştırır. Rahim iç zarını inceltir, embriyonun rahim içine yerleşme imkanını azaltır. Bu üçlü etki sayesinde yöntem son derece güvenilirdir.

Etkinlik ve koruma süresi: %99’un üzerinde gebelikten koruyuculuk. 3 yıl boyunca etkilidir (bazı yeni nesil implantlar için bu süre uzayabilir) Çıkarıldığı anda koruyuculuk sona erer.

Cilt Altı İmplant Avantajları:

• Uzun süreli koruma
• Östrojen içermez (östrojen kullanamayan kadınlar için uygundur)
• Emzirme döneminde güvenle kullanılabilir
• Unutmaya bağlı koruyuculuk kaybı olmaz
• Çıkarıldıktan sonra doğurganlık hızla geri döner

Cilt Altı İmplantın Yan Etkiler:

Yan etkiler kişiden kişiye değişebilir. En sık görülenler:

• Düzensiz adet kanamaları (lekelenme, sık veya seyrek kanama)
• Adetlerin tamamen kesilmesi
• Baş ağrısı
• Meme hassasiyeti
• Akne veya cilt değişiklikleri
• Nadiren ruh hali değişiklikleri

Bu yan etkilerin büyük kısmı ilk aylarda görülür ve zamanla azalabilir. Peki kimler için uygun olmayabilir?

Aşağıdaki durumlarda detaylı değerlendirme gerekir:

• Aktif veya yakın geçmişte meme kanseri öyküsü
• Nedeni açıklanamayan vajinal kanama
• Ciddi karaciğer hastalıkları

Bu nedenle implant kararı mutlaka kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından verilmelidir. Çıkarma işlemi ise şu adımlarla uygulanmaktadır.

• Lokal anestezi altında yapılır
• Kısa süren, poliklinik şartlarında uygulanan bir işlemdir
• Çıkarma sonrası adet döngüsü ve yumurtlama genellikle kısa sürede normale döner

Cilt Altı İmplant Kilo Aldırır mı?

Doğrudan ve belirgin kilo artışına yol açmaz, ancak bireysel farklılıklar olabilir.

Adetleri tamamen keser mi?

Adet kanamalarını azaltabilir veya tamamen kesilebilir. Bu durumun kadın bedenine zararı yoktur.

Her yaşta kullanılabilir mi?

Üreme çağındaki kadınlar için uygundur. Yaşa ve kadının sistemik muayenesine göre bireysel olarak karar verilmelidir.

Yüksek koruyuculuk, uzun koruma ve kullanım kolaylığı sayesinde modern bir doğum kontrol yöntemi olarak değerlendirilir.

Rahim İçi Araç (Ria) (Spiral)

Rahim içine yerleştirilen küçük bir aparat sayesinde gebeliği önleyen, uzun etkili ve geri dönüşümlü bir doğum kontrol yöntemidir. Hem tıbbi açıdan güvenilir hem de günlük yaşamda kullanımı kolaydır. Hormon içeren ve hormon içermeyen iki temel türü vardır.

• Rahim içine yerleştirilen T şeklinde, küçük bir araçtır.
• Günlük hap kullanımı gibi bir takip gerektirmez.
• Yıllarca koruma sağlar; çıkarıldığında doğurganlık geri döner.

Kullanım süresi ortalama 5 yıldır. Günümüzde en sık kullanılan spiral türleri:

• Bakırlı spiral (hormonsuz)
• Hormonlu spiral (levonorgestrel içeren)

Rahim İçi Araç Nasıl Uygulanır?

Spiral, jinekolojik muayene sırasında rahim içine yerleştirilir. İşlem genellikle birkaç dakika sürer.

• Çoğu kadında anesteziye gerek duyulmaz.
• Ağrı eşiği düşük olan hastalarda lokal destek uygulanabilir.
• İşlem sonrası aynı gün günlük hayata dönülebilir

Spiral, rahim iç ortamını ve spermlere etki eder. Rahim iç tabakasına embriyonun yerleşimini engeller. Bakırlı spiralde, bakır spermler üzerinde olumsuz etki gösterir Hormonlu spiralde, ek olarak salgılanan hormon sayesinde rahim ağzı salgısını koyulaştırır, bu durum sperm geçişini önler. Salgıladığı progesteron hormonu ile rahmi östrojen etkisinden korur. Adet kanamasını azaltır. Rahim kanseri riskini azaltır. Salgıladığı progesteron hormonu sayesinde bir süre sonra yumurtlamayı da azaltır. Bu mekanizmalar sayesinde spiral yüksek oranda koruma sağlar.

Bakırlı Spiral (Hormonsuz)

• Hormon içermez
• 5–10 yıl etkilidir
• Adet döngüsünü doğal seyrinde bırakır
• Bazı kadınlarda adet kanaması ve ağrısını artabilir.

GyneFix ( Bakırlı Spiral)

Klasik spirallerden farklı olarak, keskin bir uç ve ardında bakır boncuklardan oluşmuştur. İnce uç spiralin rahmin kubbesine sabitlenmesini sağlar. Tıpkı bir raptiye gibi rahme yapışır. Özellikle rahim yapısı küçük olan, doğum yapmamış ya da klasik spirali tolere edemeyen kadınlar için geliştirilmiş modern bir yöntemdir.

GyneFix Nedir?

• T şeklinde değildir, klasik spiral yapısından farklıdır
• Bir ip üzerine dizilmiş bakır boncuklardan oluşur
• Rahim içine kendine ait özel bir aparat sayesinde yerleştirilir.
• Hormon içermez

Bu özellikleri sayesinde rahim içinde yabancı cisim hissi daha az olabilir.

GyneFix Nasıl Uygulanır?

• Jinekolojik muayene sırasında, özel bir teknikle rahim içine yerleştirilir
• İşlem birkaç dakika sürer
• Uygulama mutlaka bu konuda deneyimli bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından yapılmalıdır
• İşlem sonrası kısa sürede günlük yaşama dönülebilir

GyneFix Nasıl Koruma Sağlar?

GyneFix, bakırın spermler üzerindeki etkisiyle çalışır:

• Bakır, spermlerin hareketini ve canlılığını azaltır
• Rahim iç ortamı gebelik için elverişsiz hale gelir
• Yumurtlama doğal seyrinde devam eder

Bu sayede doğal hormonal döngü korunur. GyneFix Etkinlik ve kullanım süresi şu şekildedir:

• Gebelikten koruyuculuğu %99’a yakındır
• 5 yıla kadar etkilidir (ürün tipine göre değişebilir)
• Çıkarıldığı anda koruyuculuk sona erer

GyneFix Kimler için Avantajlıdır?

• Doğum yapmamış kadınlar
• Rahim yapısı küçük veya dar olanlar
• Klasik spiralde ağrı, kayma veya düşme yaşamış olanlar
• Hormon kullanmak istemeyenler
• Doğal adet döngüsünü korumak isteyenler

Avantajları

• Hormon içermez
• Rahim içinde daha az yer kaplar
• Kayma ve düşme riski klasik spirallere göre daha düşük olabilir
• Uzun süreli ve güvenilir koruma sağlar
• Çıkarıldığında doğurganlık hızla geri döner

GyneFix'in Yan Etkiler

• İlk aylarda adet kanamasında artış
• Adet dışı kasık ağrısı
• Nadiren yerleştirme sonrası kısa süreli ağrı veya lekelenme

Bu etkiler genellikle geçicidir ve zamanla azalır.

GyneFix Kimler için Uygun Olmayabilir?

• Aktif pelvik enfeksiyon
• Nedeni açıklanamayan vajinal kanama
• Rahim içi yapısal anomaliler
• Bakır alerjisi (nadir)

GyneFix kararı mutlaka hekim değerlendirmesi sonrası verilmelidir. GyneFix çıkarıldığında ne olur?

• Çıkarma işlemi kısa sürelidir
• Genellikle ağrısızdır
• Çıkarıldıktan sonra gebelik oluşma ihtimali hızla geri döner

GyneFix spiral midir?

Bakır içerem rahim içi araçtır, ancak klasik T-spirallerden farklı bir yapıya sahiptir.

1. Doğum yapmamış kadınlar kullanabilir mi?  Evet. GyneFix, özellikle doğum yapmamış kadınlar için uygun bir seçenek olabilir.
2. Adet düzenini bozar mı? Hayır. Hormon içermediği için doğal adet döngüsü korunur.

GyneFix, hormon içermeyen, rahimle uyumlu ve uzun süreli koruma sağlayan modern bir rahim içi doğum kontrol yöntemidir. Uygun hasta seçimi ve doğru uygulama ile güvenli ve konforlu bir alternatif sunar. En uygun doğum kontrol yöntemi, kadının sağlık durumu, rahim yapısı ve beklentileri doğrultusunda hekim tarafından belirlenmelidir.

Hormonlu Spiral

• Düşük doz progesteron (levonorgestrel) içerir,
• 5 yıl etkilidir,
• Adet kanamasını ve adet ağrılarını azaltabilir,
• Bazı kadınlarda adetler tamamen kesilebilir (tıbbi olarak zararlı değildir)

Spirallerin Korunma Etkisi

• Spirallerin gebelikten koruyuculuğu %99’a yakındır
• Kullanıcı hatasına bağlı koruyuculuk kaybı olmaz
• Uzun etkili ve geri dönüşümlü yöntemlerdendir.

Spirallerin Kullanım Avantajları

• Uzun süreli ve güvenilir koruma
• Günlük kullanım gerektirmez
• Emzirme döneminde kullanılabilir
• Çıkarıldığında hamile kalma ihtimali kısa sürede geri döner
• Hormonlu spiral, yoğun adet kanaması olan kadınlarda tedavi edici etki sağlayabilir

Spirallerin Yan Etkileri

Her kadının vücudu farklıdır. En sık karşılaşılan durumlar:

• İlk aylarda kasık ağrısı veya lekelenme
• Bakırlı spiralde adet kanamasında artış
• Hormonlu spiralde ilk aylarda düzensiz kanama
• Nadiren spiral kayması veya kendiliğinden düşme

Bu etkilerin büyük bölümü geçicidir ve düzenli kontrollerle izlenir. Kimlerde kullanılmamalıdır:

• Aktif enfeksiyon
• Nedeni açıklanamayan vajinal kanama
• Rahim şekil bozuklukları
• Aktif rahim veya rahim ağzı kanseri

Spiral kararı mutlaka bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanı

tarafından verilmelidir.

Spiral Nasıl Çıkarılır:

• Çıkarma işlemi kısa ve genellikle ağrısızdır
• Çıkarıldıktan sonra doğurganlık hızla geri döner
• Adet düzeni kısa sürede eski haline gelir

Spiral kısırlık yapar mı? Spiral kalıcı kısırlık yapmaz.

İlişki sırasında hissedilir mi? Nadiren ipleri hissedilebilir. Bu durumda ipler kısaltılabilir.

Diyafram Nasıl Yerleştirilir?

• Cinsel ilişkiden önce vajina içine yerleştirilir.
• Rahim ağzını tam kapatacak şekilde konumlandırılır.
• İlişkiden sonra en az 6 saat yerinde kalmalıdır.
• 24 saatten uzun süre içeride bırakılmamalıdır.

Diyafram Nasıl Koruma Sağlar?

Diyafram mekanik bir bariyer görevi görür:

• Spermlerin rahim ağzından geçmesini engeller
• Spermisit ile birlikte kullanıldığında koruyuculuk artar
• Yumurtlama ve hormonal döngü etkilenmez

Bu nedenle doğal döngüyü bozmaz.

Diyafram Ne Kadar Etkindir?

• Doğru ve düzenli kullanıldığında koruyuculuğu yaklaşık %85– 90 civarındadır
• Kullanım hatası etkinliği azaltabilir
• Uzun etkili yöntemlere göre koruyuculuğu daha düşüktür

Diyafram 'ın Avantajları

• Hormon içermez
• Sadece ihtiyaç olduğunda kullanılır
• Emzirme döneminde kullanılabilir

Diyafram 'ın Yan Etkileri

• Her ilişkiden önce yerleştirme gerektirir.
• Kullanım alışkanlığı gerektirir.
• Spermisitlere bağlı vajinada yanma olabilir.
• Nadiren idrar yolu enfeksiyonu riskinde artış olabilir.

Diyafram Kimler için Uygun Olabilir?

• Hormon kullanmak istemeyen kadınlar
• Uzun süreli yöntem istemeyenler
• Aralıklı korunma ihtiyacı olanlar
• Doğal döngüsünü korumak isteyenler

için uygun bir seçenek olabilir.

Diyafram Kimler için Uygun Olmayabilir?

• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu öyküsü
• Vajinal enfeksiyonlar
• Rahim ağzı veya vajinal yapısal problemler
• Diyafram kullanımını doğru şekilde uygulayamayanlar

Kadın korunması açısından yeri Diyafram, kadının doğum kontrolünde aktif ve bilinçli rol aldığı yöntemlerden biridir. Uzun etkili yöntemlere göre daha düşük koruyuculuğa sahip olsa da, doğru hasta seçimi ve doğru kullanım ile güvenli bir seçenek olabilir.

• Diyafram kısırlık yapar mı? Diyafram kalıcı bir etki yaratmaz, kullanımı bırakıldığında doğurganlık etkilenmez.
• Her kadına aynı diyafram olur mu? Hayır. Diyaframın uygun boyutta olması gerekir; bu nedenle ölçüm ve öneri hekim tarafından yapılmalıdır.
• Tek başına yeterli mi? Koruyuculuğun artması için spermisit ile birlikte kullanılması önerilir.

Tüp Ligasyonu (Tüp Bağlanması)

Kadında yumurtalıklar ile rahim arasındaki tüplerin bağlanması veya kapatılması işlemidir. Halk arasında “tüplerin bağlanması” olarak bilinir. Kalıcı bir doğum kontrol yöntemi olup, gebelik istemeyen kadınlar için etkili ve güvenilir bir seçenektir. Yumurtanın spermle buluşmasını engelleyerek gebeliği önler. Kalıcı bir yöntem olarak kabul edilir. Hormonları ve adet düzenini etkilemez.

Tüp ligasyonu farklı cerrahi yöntemlerle yapılabilir:

• Laparoskopik (kapalı) cerrahi: En sık tercih edilen yöntemdir
• Sezaryen sırasında veya doğum sonrası uygulanabilir
• Nadiren açık cerrahi ile yapılabilir

İşlem genel anestezi altında gerçekleştirilir ve süresi genellikle 30–60 dakika arasındadır.

Tüp Ligasyonu Etki Mekanizması

• Yumurtalıkta üretilen yumurta rahme ulaşamaz
• Spermler yumurtaya erişemez
• Döllenme gerçekleşmez

Bu mekanizma sayesinde gebelik kalıcı olarak önlenir.

Tüp Ligasyonu Ne Kadar Etkilidir?

• Gebelikten koruyuculuğu %99’un üzerindedir
• Uzun vadede en etkili doğum kontrol yöntemlerinden biridir
• Kullanıcı hatasına bağlı başarısızlık riski yoktur

Tüp Ligasyonu Avantajları

• Kalıcı ve güvenilir koruma sağlar
• Günlük veya düzenli bir kullanım gerektirmez
• Hormon içermez
• Adet düzeni ve hormonal denge korunur
• Cinsel yaşamı olumsuz etkilemez

Tüp Ligasyonu Dezavantajları 

• Geri dönüşü zor veya mümkün olmayabilir
• Gelecekte çocuk isteği olan kadınlar için uygun değildir
• Cerrahi bir işlem olduğu için anestezi ve ameliyata bağlı riskler içerir

Bu nedenle karar aşaması mutlaka iyi değerlendirilmelidir.

Tüp Ligasyonu Kimler için Uygun Olabilir?

• Çocuk sayısını tamamlamış
• Gelecekte gebelik planı olmayan
• Kalıcı bir yöntem isteyen
• Uzun etkili yöntemleri tercih etmeyen

kadınlar için uygun bir seçenektir.

Tüp Ligasyonu Kimler için Uygun Olmayabilir?

• İleride çocuk sahibi olma ihtimali olanlar
• Kararından emin olmayanlar
• Alternatif geri dönüşümlü yöntemleri değerlendirmemiş olanlar Bu durumlarda kalıcı olmayan yöntemler tercih edilmelidir.

Tüp Ligasyonu Ameliyat Sonrası Süreç

• Aynı gün veya ertesi gün taburcu olunabilir
• Günlük hayata dönüş genellikle kısa sürede olur
• Adet düzeninde ve hormonlarda değişiklik beklenmez

1. Tüp ligasyonu adetleri keser mi?

Hayır. Yumurtalıklar çalışmaya devam eder, adet düzeni korunur.

1. Cinsel isteği etkiler mi?

Hayır. Hormonları etkilemediği için cinsel istekte azalma yapmaz.

1. Geri dönüşü var mı?

Tüp ligasyonu kalıcı bir yöntemdir. Bazı durumlarda cerrahi girişimler mümkün olsa da başarı garantisi yoktur.

Ertesi Gün Hapları

Korunmasız cinsel ilişki sonrası, gebeliği önlemek amacıyla kullanılan yöntemlere acil korunma yöntemleri denir.

Bu yöntemler ne kadar erken uygulanırsa o kadar etkilidir. Eğer gebelik oluşmuş ise, mevcut bir gebeliği sonlandırmaz. Acil Kontrasepsiyon Ne Zaman Uygulanmalı?

• Korunmasız cinsel ilişki
• Kondom yırtılması veya kayması
• Doğum kontrol hapının unutulması
• Geri çekme yönteminin başarısız olması
• Cinsel saldırı sonrası-

Ertesi Gün Hapı Etki Mekanizması

• Yumurtlamayı geciktirir veya baskılar.
• Embriyo rahim içine yerleşmişse etkili değildir.

Ertesi Gün Hapı Ne kadar Etkindir?

• Gebelik riskini %60–85 azaltır.
• Vücut kitle indeksi yüksek olan kadınlarda etkinliği azalabilir.

Ertesi Gün Hapı Sonrası Emzirme

• Emziren annelerde güvenle kullanılabilir.

Ertesi Gün Hapı Olası Yan Etkileri

• Bulantı
• Baş ağrısı
• Adet düzensizliği
• Meme hassasiyeti

Doğum Kontrol Yöntemleri Hakkında Sıkça Sorulan Sorular