Menopoz Tedavisinin Tarihi

• Çin İmparatorları genç kadın idrarını kurutarak kullanmışlar.
• 1821'de Paris’te ilk kez menopoz kelimesi kullanılmıştır.
• 19. yy'da kadınların adetten kesilmesi ile ruhsal buhran yaşadıkları anlaşılmıştır.
• 1871'de ‘Henry Mandsley’ menopozda kadının ruhsal durumunda değişiklik olduğunu tespit etmiştir.
• 1894'de ilk defa hormon tedavisi kullanılmaya başlanmıştır. Hormon olarak inek yumurtalığı kullanılmıştır. Bu tedavi hormon tedavisinin doğuşudur.
• 1939'da ‘Adolf Butenandt’ gebe kadın idrarını saflaştırarak östrojen hormonunu üretmiştir. Bu başarı Adolfa Nobel Kimya ödülünü kazandırmıştır.

Geçmişten Günümüze Dünyada Hormon Tedavisi

• 1932: Gebe kısrağından alınan idrardan östrojen üretilmiş ve sıcak basmalarının tedavisinde kullanılmıştır.
• 1936: Ağız yoluyla kullanılabilecek östrojen sentzelenmiş ve Avrupa’da ki kadınlarda kullanılmaya başlanmıştır.
• 1940: ‘Russel Marker’ tarafından Meksika’da yetişen tatlı patatesinden, progesteron üretilmiştir. Bu progesteron günümüzde fonksiyonel tıpta kullandığımız progesteron ile benzerdir.
• 1941: Menopoz döneminde hormon tedavisinin, kemik kaybını azalttığı görülmüştür.
• 1942: FDA tarafından östrojen preparatlarına onay verilmiştir.
• 1946-1950: Kontrolsüz östrojen kullanımı rahim kanseri riskini arttırdığı görülmüştür. Ancak burada kullanılan östrojen kontrolsüz olup, progesteron kullanılmamıştır.
• 1970 yıllarında cilt yoluyla östrojen kullanımı için uygun preparatlar üretilmiştir.
• 1980 yılında Dünya Sağlık Örgütü, hormon tedavisinde östrojen ve progesteronun birlikte kullanılması gerektiğini bildirdi.

Ülkemizde Menopoz Tedavisi

1985; Günümüzde kullandığımız tedavi protokollerine yakın bir yaklaşım ile, kadınlar takip edilmeye başlanmıştır.

1991; Hem Ankara hem de İstanbul’daki fakültelerde menopoz tedavi merkezleri kurulmuştur.

1992; Türkiye Menopoz ve Osteoporoz Derneği kuruldu.

Menopoz Tedavisi Ve Menopoz Takibi Nasıl Olmalıdır?

Hormon kullanımına başlayan her kadın, ilaçların özellikleri ve etkileri konusunda aydınlatılmalıdır. Östrojen hormonunun resöptörü hücre çekirdeğindedir. Doğrudan etkisini hücre çekirdeğini uyararak gerçekleştirir. Ve unutulmaması gereken östrojen hormonu, reseptörü olan her hücreye etki eder. Bu nedenle menopozdaki hastaya bütüncül yaklaşmak gerekir. Kadının tetkikleri ve muayene bulguları uygunsa da hormon tedavisi önerilmelidir.

1990-1998 yılları arasında; menopozda hormon tedavisi verilmesinin amacı kalp hastalıklarından korunmak idi. Bu amaçla menopozda olan her yaş grubunda olan kadına hormon tedavisi verildi. Ancak hormon tedavisi alan kadınlarda ilk yıllarda kalp ve damarsal problemlerde artış olurken, takip edilen yıllarda (5., 10. Yıllarda) riskin azaldığı görülmüştür. İlk yıllarda artan kalp ve damar problemlerinin çoğu, damarlarda yerleşmiş olan plakların kopmasına bağlı olduğu düşünüldü. Yani mevcut aterosiklerozu olan kadınlar için hormon tedavisinin ilk yıllarında, damarsal sorunlar yaşanılabilir Özellikle ağız yoluyla kullanılan ilaçlarda risk daha yüksektir. Bu nedenle tedavide deri yoluyla emilen ilaçların kullanılması önerilir.

Menopozda Hormon Tedavisinin Kalp, Depresyon ve Osteoporoza Etkisine Yönelik Çalışma Sonuçları (Whı Çalışması)

Çalışma 1998 de planlanmıştır. 8.5 yıllık bir takip ile hormon tedavisinin etkinliği araştırılacaktı. Amaç hormon tedavisinin, osteoporoz ve kalp hastalıklarına olan etkisini değerlendirmekti. 40 ayrı merkezde, 27327 kadın üzerinde yapılan çalışmayı öğrenelim:

• Çalışmaya katılan kadınların %83’ünde menopoz yaşı 5 yıl ve daha fazla idi. Ortalama kadın yaşı 63 (40-79)
• Çalışmaya katılan kadınların %34’ü obez idi,
• Çalışmaya katılan kadınların %50’si sigara içiyordu,
• Çalışmaya katılan kadınların %36’sı nın tansiyonu yüksek idi,

Çalışmaya katılan kadınlar, oral yolla (ağız) östrojen ve progesteron verilmiştir.

Çalışma tamamlanmadan 5. Yılda durduruldu. Çalışmaya katılan kadınlarda emboli, inme ve meme kanseri riski artmıştı. Pozitif katkıları ise osteoporoz ve kolon kanseri riskinin azalmasıydı.

Bu çalışmaya yaş sınırı olmadan menopozdaki kadınlar katılmış, hormonlar ağız yolu ile ve yüksek doz verilmişti. Çalışma grubundaki kadınların seçilimi ileriki yıllarda çalışmanın eleştrilmesine neden olmuştur. Oysaki hormon tedavisi bireyseldir. Genel geçer bir tedavi protokolü yoktur. Aynı doz, aynı ilaç; farklı yaşta ve farklı şikayetleri olan hastaya verilemezdi. Ancak bu çalışma , dünyada hormon tedavisinin bitişi idi. Birçok kadın ve hekimleri bu hormonlardan uzaklaştı. Hekimler yazmaktan, kadınlar kullanmaktan çekindi. 2000’li yıllarda kadınlar menopoz tedavisi alamadılar, menopozun bütün yıpratıcı etkilerini yaşadılar. Kadınla hem ruhları, hem bedenleri ile hızlı bir yaşlanma sürecine girdiler.

Bu çalışma daha sonraki yıllarda etki ve yan etkiler konusunda tekrar incelenmiştir. Menopoz tedavisisi konusunda öneriler yayınlanmıştır. Menopoza giren her kadına aynı tedavi ve tek reçete önerilmemesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Türkiye Menopoz Ve Osteoporoz Derneğinin Hormon Tedavisi Önerileri

1. Hormon tedavisi kadın sağlığına pozitif katkıları vardır.
2. Her hastaya hormon tedavisi verilmemelidir.
3. Tedavi için uygun hasta, şikayetleri olan kadınlardır.
4. Hormon tedavisine mümkün olduğunca erken yaşta başlanmalıdır.
5. Hormon tedavisinde kullanılan ilaçlar yeterli olan en düşük dozda olmalıdır.
6. Uzun süre kullanılmamalıdır.

Menopozda Hormon Replasman Tedavisinin Etkileri

1. Halka arasında ateş baması olarak bilinen vazamotor sıkıntıların en etkin tedavisidir.
2. Kadını osteoporozdan korur.
3. Vajinal kuruluk tedavisinde vajinal östrojenler kullanılmalıdır.
4. İnme ve emboli riski deri yoluyla kullanılan östrojenler ile oldukça düşüktür.

Aksi durumda kadın, artan östrojenin yan etkilerini yaşar. Yumurta kisti, kanama bozuklukları ve kilo alma en sık karşılaştığımız şikayetlerdir.

Perimenopoz Ve Menopoz Döneminde Kadının Yaşadıkları

1. Sıcak basması
2. Gece terlemesi
3. Uyku bozukluğu
4. Motivasyon kaybı
5. Kilo alma
6. Halsizlik
7. Depresyon
8. Ağrılı cinsel ilişki, cinsel isteksizlik
9. Vajinal kuruluk
10. İdrar kaçırma
11. Kas ağrısı
12. Kemik erimesi
13. Vajinal kuruluk
14. Hafıza, dikkat, anlama, öğrenme gibi zihin aktivitelerinde azalma ile karşılaşır.

Unutulmaması Gerekenler

Özellikle sıcak basması şikayetini ağır yaşayan kadınlarda kalp-damar hastalıkları ve kemik erimesi daha sık görülür. Bu kadınların daha yakından takip ve tedavi edilmesi gerekir.

Biyoeşdeğer Hormonlar

Kadında mevcut hormonlar ile özdeş yapıdadır. Hem kimyasal hem de fiziksel yapısı aynıdır. Menopoz döneminde gerekli olduğunda kullanabileceğimiz ilaç grubudur. Kadınları perimenopoz döneminden itibaren takip etmek ve şikayetlere yönelik destek tedavisi vermek gerekir.

• Tedavi süreci ortalama 5 yıl olup, 10 yıla kadar devam edilebilir.
• Her kadın bireysel değerlendirilmelidir.
• Her kadın için fonksiyonel yaklaşımla bir tanımlama yapılmalıdır.
• Her kadın bütüncül yaklaşımla tedavi edilmelidir.

Menopozda Testesteron Düşüklüğü

Hormon tedavisi almasına rağmen;

• halsizlik,
• cinsel isteksizlik
• kaslarında güç kaybı,
• kemik kaybı
• hafıza sorunları
• vajinal kuruluk ile gelen hastalara testesteron takviyesi yapılabilir.

Fitoöstrojenler

Östrojen tedavisi alamayan kadınlarda fitoöstrojenler kullanılabilir. Uzakdoğu ve Japonya mutfağında yaygın olarak fitoöstrojenler bulunur. Bu coğrafyada yaşayan kadınlarda menopoz yakınmaları daha az görülür. Fitoöstrojenler, östrojen resöptörüne bağlanarak etkisini gösterir.

Fitoöstrojenler aynı zamanda antioksidandır. Özellikle keten tohumunun lignan içeriği yüksektir. Günümüzde kullandığımız fioöstrojenler:

1. Şerbetçi otu (humulus lupulus)
2. Prim rose oil
3. Cimicifuga racmonasa (karayılan otu)
4. Polen ekstreleri

Adaptojenler

Bu terim 1947 yılında ilk defa kullanılmıştır. Geleneksel tıpta kullanılan bir üründür. Bedenin strese karşı mücadelesini destekler. Geleneksel tıpta kullanılan adaptojenler:

1. Fosfatidilserin,
2. L-Theanine,
3. DHEA,
4. Ginseng,
5. Ashwaganda: stres üzerine etkili olduğu, aynı zamanda iltihap ve kanserden de koruyucu olduğuna inanılır.
6. Rhodiola Rosea,
7. MACA (Lepidyum) (Peru Ginsengi)

MACA Nedir?

Protein, lif, karbonhidrat ve minerallerden zengindir. Kalsiyum, potasyum, selenyum, çinko, bakır, iyot, magnezyum ve demir açısından zengindir. İçinde farklı 19 aminoasit ve yararlı yağ asitleri (oleik asit, linolenik asit, sterol, palmitik asit) bulunur. Antiagaing ve günlük hayatta yaşam kalitesini arttırmak amacıyla fitoterapidede kullanılan bir üründür.

Black Kohosh

Özellikle menopoz döneminde sıcak basmalarının tedavisinde kullanılan fitoterapötik bir ajandır. Bir östrojen değildir. Karaciğer üzerinde zararlı etkisi yoktur. Etkinliği hormon tedavisi kadar değildir.